ਧਵਲੈ ਉਪਰਿ ਕੇਤਾ ਭਾਰੁ ! (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)
ਲਓ ਜੀ ਬਾਊ ਜੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ! (ਚੌਧਰੀ ਕਰਮ ਚੰਦ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਪਈ ਫ਼ਾਈਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਸਰਕਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ)
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਅੰਦਰ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸੌ ਦੇ ਕਈ ਨੋਟ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸ ਪਿਆ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਇੰਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਚਾਹ ਪੀ ਲਈ ਤਾਂ ਫ਼ਾਈਲ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ ਹੈ !
ਚਪੜਾਸੀ ਜੱਗਾ ਹਾਸਾ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਕਰਮ ਚੰਦ (ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ) : ਬਾਊ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਬੜੇ ਭੋਲੇ ਹੋ ! ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ !
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਜੱਗਿਆ, ਬਾਹਰ ਵੇਖੀਂ ! ਕਿਤੇ ਸਾਡਾ ਦਫ਼ਤਰ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੈਰ ਰਿਹਾ ? ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ !
ਜੱਗਾ ਫਿਰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਕਰਮ ਚੰਦ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉਤਰ ਗਿਆ।
ਫ਼ਾਈਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਕਰਮ ਚੰਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਵਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਕੇ ਕੁਝ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਲਗਵਾ ਲਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਮਾਤਾ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚੌਧਰੀ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੇ ਨਾਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ?
ਬਸੰਤ ਕੌਰ (ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ) : ਜ਼ਮੀਨ ? ਪੁੱਤ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਮੇਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਹੈ ਹੀ ਕੀ ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਾਈਲ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਕਰਮ ਚੰਦ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਇਹ ਨੋਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੀਅਤ ਵੀ ! ਪਰਾਇਆ ਹੱਕ ਖਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਰਕਤ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦੀ !
ਕਰਮ ਚੰਦ (ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ) : ਇੱਕ ਤੂੰ ਹੀ ਧਰਮੀ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ ? ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ?
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਅਮਨ ਬੋਲ ਪਿਆ।
ਅਮਨ : ਅੰਕਲ ਜੀ, ਸਾਡੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ—ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ! ਕੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ?
ਜੱਗਾ (ਹੱਸਦਿਆਂ) : ਪੁੱਤਰਾ, ਜੇ ਉਹ ਬਲਦ ਇਸ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਫ਼ਾਈਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ !
ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਕਰਮ ਚੰਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਮੂੰਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਮਨ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ।
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ—
ਧੌਲੁ ਧਰਮੁ ਦਇਆ ਕਾ ਪੂਤੁ ॥
ਸੰਤੋਖੁ ਥਾਪਿ ਰਖਿਆ ਜਿਨਿ ਸੂਤਿ ॥
ਜੇ ਕੋ ਬੁਝੈ ਹੋਵੈ ਸਚਿਆਰੁ ॥
ਧਵਲੈ ਉਪਰਿ ਕੇਤਾ ਭਾਰੁ ॥
ਧਰਤੀ ਹੋਰੁ ਪਰੈ ਹੋਰੁ ਹੋਰੁ ॥
ਤਿਸ ਤੇ ਭਾਰੁ ਤਲੈ ਕਵਣੁ ਜੋਰੁ ॥
ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਮਾਸ-ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਦੇ ਧਰਤੀ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਬਲਦ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕਿਹੜਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਰੂਪੀ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦਇਆ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਨ : ਫਿਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ : ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਪਰਾਇਆ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਿਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਧਵਲ-ਰੂਪੀ ਉੱਜਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨੇਕੀ, ਨੇਕ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ !
ਅਮਨ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ : ਤਾਂ ਅੰਕਲ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ?
ਧਰਮ ਸਿੰਘ (ਹੱਸਦਿਆਂ) : ਸਾਰੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ ! ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਮਾਤਾ ਦੀ ਛੱਤ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਈ ਹੈ !
ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।
ਜੱਗਾ : ਬਾਊ ਜੀ, ਅੱਜ ਸਮਝ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਕਰਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ !
ਚੌਧਰੀ ਕਰਮ ਚੰਦ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਜੱਗੇ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ : ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ, ਆਪਣਾ “ਚਾਹ-ਪਾਣੀ” ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਓ ! ਕਿਤੇ ਡੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵੀ ਨਾ ਤਿਲਕਾ ਦੇਵੇ !
ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।
Leave a Comment