ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)

ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹਰਜੀਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਹਰਜੀਤ : ਪਾਪਾ ਜੀ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਰਾਗੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਦੇ। ਹਰ ਛੋਟੀ-ਛੋਟੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਅੱਛਾ! ਪਰ ਇਹ ਦੱਸ, ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ?

ਹਰਜੀਤ ਹੱਸ ਪਿਆ।

ਹਰਜੀਤ : ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਗੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੀਰੋ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੰਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ।

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਪੁੱਤ, ਇਹ ਵੀ ਸਾਡੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਆਦਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਨਾ ਹੋਈਏ।

ਹਰਜੀਤ : ਪਰ ਪਾਪਾ ਜੀ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵਿਹਾਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ?

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਬਿਲਕੁਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਗੀ, ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਇਹ ਪੇਸ਼ਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਸੇਧ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਸਟੇਜ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਹਰਜੀਤ : ਫਿਰ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ?

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਵੇਖ ਪੁੱਤ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਗੱਲ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਹਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜਨਤਕ ਉਪਦੇਸ਼, ਸੇਵਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਉੱਠਣੇ ਵੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹਨ।

ਹਰਜੀਤ : ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਇਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਦੱਸਣਾ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨਾ ਹੋਰ। ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ : “ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਟੇਜਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੁੱਤ, ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਨ। ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਤ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।”

ਹਰਜੀਤ : ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਪਿਤਾ ਜੀ : ਨਹੀਂ ਪੁੱਤ! ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਨਾਹ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਛੁਪਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹਰਜੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਫਿਰ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਅਸਲ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹੋਇਆ?”

ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ : “ਪੁੱਤ, ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।”

ਹਰਜੀਤ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ : “ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸੇ ਰਾਹ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

ਹਰਜੀਤ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ।

ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਬਣਨਾ ਵੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ!